Το τέλος του καλοκαιριού σηματοδοτεί για πολλές οικογένειες μια περίοδο αλλαγής.

Τα πιο ελεύθερα ωράρια, τα βραδινά ξενύχτια, οι περισσότερες ώρες παιχνιδιού και η απουσία της καθημερινής πίεσης δίνουν σταδιακά τη θέση τους στο πρωινό ξύπνημα, στο πρόγραμμα και στις σχολικές υποχρεώσεις.

Για τους ενήλικες αυτή η αλλαγή μπορεί να ακούγεται απλή: «Από Σεπτέμβριο μπαίνουμε πάλι σε πρόγραμμα». Για ένα παιδί, ωστόσο, η επιστροφή στη σχολική καθημερινότητα αποτελεί μια πραγματική μετάβαση. Και όπως κάθε μετάβαση, χρειάζεται χρόνο, προσαρμογή και κατανόηση.

Οι καθημερινές ρουτίνες εκτός από τους πρακτικούς σκοπούς, προσφέρουν στα παιδιά προβλεψιμότητα και σταθερότητα, συνθήκες που έχουν συνδεθεί με θετικές πλευρές της κοινωνικοσυναισθηματικής ανάπτυξής τους και της σχολικής προσαρμογής (Ferretti & Bub, 2017; Muñiz et al., 2014). Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς να «μπει το παιδί σε πρόγραμμα», αλλά να δημιουργηθεί ξανά ένας καθημερινός ρυθμός μέσα στον οποίο θα μπορεί να αισθάνεται ασφαλές.

Γιατί η επιστροφή στη ρουτίνα μπορεί να είναι δύσκολη;

Στις διακοπές πολλά από τα όρια της καθημερινότητας γίνονται πιο ελαστικά. Το παιδί μπορεί να κοιμάται και να ξυπνά αργότερα, να περνά περισσότερο χρόνο παίζοντας ή μπροστά σε μια οθόνη, ενώ παράλληλα μειώνονται οι απαιτήσεις.

Με την έναρξη του σχολείου ωστόσο, καλείται να προσαρμοστεί ξανά σε ένα διαφορετικό πλαίσιο: να ξυπνά συγκεκριμένη ώρα, να ετοιμάζεται, να συγκεντρώνεται, να ακολουθεί κανόνες και να ανταποκρίνεται σε υποχρεώσεις.

Δεν είναι περίεργο, λοιπόν, εάν τις πρώτες ημέρες εμφανιστούν γκρίνια, εκνευρισμός, δυσκολία στο πρωινό ξύπνημα ή ένα επίμονο «δεν θέλω να πάω στο σχολείο». Οι συμπεριφορές συνήθως εκφράζουν τη δυσκολία του να μετακινηθεί από έναν χαλαρό τρόπο ζωής σε έναν περισσότερο οργανωμένο και απαιτητικό και πρέπει να αντιμετω

Η ρουτίνα εκτός από οργάνωση, προσφέρει ασφάλεια

Για τα παιδιά η προβλεψιμότητα έχει ιδιαίτερη σημασία. Όταν γνωρίζουν περίπου τι πρόκειται να ακολουθήσει μέσα στην ημέρα τους, ο κόσμος γίνεται περισσότερο κατανοητός και διαχειρίσιμος.

Οι οικογενειακές ρουτίνες έχουν συσχετιστεί με τη σχολική ετοιμότητα και την συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών (Ferretti & Bub, 2017; Muñiz et al., 2014). Νεότερα δεδομένα δείχνουν επίσης ότι η διατήρηση μιας σταθερής  ρουτίνας κατά την προσχολική περίοδο σχετίζεται με καλύτερη τόσο κοινωνική όσο και συναισθηματική προσαρμογή του παιδιού (Selman et al., 2026).

Το γεγονός αυτό, ωστόσο,  δεν σημαίνει ότι κάθε λεπτό της ημέρας πρέπει να είναι προγραμματισμένο. Άλλωστε ρουτίνα δεν σημαίνει ακαμψία αλλά ότι υπάρχουν κάποια σταθερά σημεία μέσα στην ημέρα, ώστε το παιδί να γνωρίζει τι περιμένουμε από εκείνο και τι μπορεί να περιμένει εκείνο από εμάς.

Η αλλαγή πρέπει να γίνει σταδιακά

Ένα συχνό λάθος που κάνουν οι γονείς, είναι η απότομη αλλαγή του προγράμματος την παραμονή της έναρξης των μαθημάτων. Ένα παιδί που όλο το καλοκαίρι κοιμάται αργά δύσκολα θα κοιμηθεί ξαφνικά δύο ώρες νωρίτερα επειδή «αύριο έχουμε σχολείο». Είναι προτιμότερο η οικογένεια να αρχίσει μερικές ημέρες νωρίτερα να μετακινεί σταδιακά την ώρα του ύπνου και του πρωινού ξυπνήματος.

Το ίδιο ισχύει και για τις οθόνες. Εάν ένα παιδί έχει συνηθίσει να περνά αρκετό χρόνο στο tablet, στην τηλεόραση ή στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, η ξαφνική ανακοίνωση «Από αύριο τέλος το tablet» είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε σύγκρουση.

Η σταδιακή επαναφορά των ορίων και η ύπαρξη ξεκάθαρων κανόνων, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για ύπνο, κίνηση, παιχνίδι, σχολικές υποχρεώσεις και οικογενειακή επαφή, θα ήταν πολύ πιο βοηθητική για το παιδί.

Δώστε στο παιδί έναν μικρό βαθμό ελέγχου

Τα παιδιά συνεργάζονται ευκολότερα όταν αισθάνονται ότι έχουν κάποιον λόγο σε όσα συμβαίνουν. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί μπορεί να κάνει μικρές επιλογές μέσα σε ένα πλαίσιο που όμως έχει ήδη ορίσει ο γονέας. Για παράδειγμα:

«Θέλεις να ετοιμάσουμε την τσάντα πριν ή μετά το βραδινό;»

«Ποια ρούχα θέλεις να φορέσεις αύριο;»

Οι μικρές αυτές επιλογές ενισχύουν την αίσθηση αυτονομίας χωρίς να καταργούν τα απαραίτητα όρια.

Τα πρωινά δεν χρειάζεται να γίνονται πεδίο μάχης

«Σήκω, θα αργήσουμε!»

«Πόσες φορές πρέπει να σου πω να ντυθείς;»

Σε πολλές οικογένειες, το πρωινό πριν από το σχολείο μετατρέπεται εύκολα σε μια αλυσίδα εντολών και έντασης. Μία λύση για την μείωση της έντασης αυτής, είναι η προετοιμασία από το προηγούμενο βράδυ. Η τσάντα, για παράδειγμα,  μπορεί να είναι έτοιμη, τα ρούχα επιλεγμένα και τα απαραίτητα αντικείμενα σε συγκεκριμένη θέση έτσι ώστε η πρωινή ετοιμασία να γίνει πολύ πιο εύκολη.

Για τα μικρότερα παιδιά μπορεί να βοηθήσει ακόμη και μια απλή σειρά:

Ξυπνάω → πλένομαι → ντύνομαι → τρώω πρωινό → παίρνω την τσάντα μου → φεύγουμε.

Με τον τρόπο αυτό, σταδιακά, αντί να καθοδηγεί συνεχώς ο γονέας το παιδί, αρχίζει να το καθοδηγεί η ίδια η ρουτίνα.

Γονείς, ακούστε το συναίσθημα πίσω από την αντίδραση

Μέσα στην προσπάθεια να οργανωθεί η επιστροφή στο σχολείο, αξίζει να υπάρχει χώρος και για μια απλή ερώτηση:

«Πώς αισθάνεσαι που αρχίζει πάλι το σχολείο;»

Ένα παιδί μπορεί να χαίρεται επειδή θα ξαναδεί τους φίλους του και ταυτόχρονα να φοβάται τον καινούργιο δάσκαλο. Ένα μικρότερο παιδί μπορεί να δυσκολεύεται με τον αποχωρισμό, ενώ ένα μεγαλύτερο μπορεί να ανησυχεί για τα μαθήματα ή τις σχέσεις με τους συνομηλίκους του.

Ο γονέας πρέπει να μπορέσει  να ακούσει το συναίσθημα αυτό του παιδιού και να το συζητήσει μαζί του. Αντί λοιπόν για: «Μα γιατί αγχώνεσαι; Δεν υπάρχει κανένας λόγος!», μπορούμε να πούμε: «Καταλαβαίνω ότι σε αγχώνει λίγο που θα αρχίσει πάλι το σχολείο. Οι αλλαγές μερικές φορές μας δυσκολεύουν. Θα το συνηθίσουμε σιγά σιγά».

Έτσι το παιδί μαθαίνει ότι τα δύσκολα συναισθήματα μπορούν να εκφράζονται και να αντιμετωπίζονται, χωρίς να χρειάζεται να τα φοβάται ή να τα κρύβει.

Ρουτίνα δεν σημαίνει τελειότητα

Θα υπάρξουν πρωινά που όλοι θα αργήσουν. Μια τσάντα θα ξεχαστεί, ένα παιδί δεν θα θέλει να σηκωθεί από το κρεβάτι και ένας γονέας κάποια στιγμή θα χάσει την υπομονή του. Όλα αυτά είναι μέσα στο πρόγραμμα να συμβούν καθώς συνέπεια δεν σημαίνει τελειότητα. Αυτό όμως που είναι σημαντικό  είναι ότι, τις περισσότερες ημέρες, υπάρχουν κάποια σταθερά σημεία στα οποία η οικογένεια μπορεί να επιστρέψει και να βρει τους παλιούς της ρυθμούς.

Ίσως, λοιπόν, δεν είναι μόνο τα παιδιά που χρειάζεται να επιστρέψουν στη ρουτίνα τον Σεπτέμβριο αλλά ολόκληρη η οικογένεια. Και γι' αυτό η έναρξη της σχολικής χρονιάς πρέπει να  αντιμετωπίζεται ως μια περίοδος προσαρμογής για ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα.

Λίγη περισσότερη υπομονή λοιπόν, τις πρώτες ημέρες. Λιγότερες απότομες αλλαγές. Σταθερά αλλά λογικά όρια, χώρος για συζήτηση και χρόνος ώστε η νέα καθημερινότητα να γίνει σταδιακά οικεία.

Μην ξεχνάμε ότι ο στόχος των γονιών πρέπει να είναι ένα παιδί που, μέσα από τη σταθερότητα που του προσφέρει η οικογένειά του, μαθαίνει σιγά σιγά να οργανώνεται, να αυτονομείται και να αντιμετωπίζει τις αλλαγές με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Συγγραφή – επιμέλεια

Αναστασία Ιωακειμίδου

Κοινων. Λειτουργός MSc

Διασυνδετική Ψυχιατρική

Εκπ. Αναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια

 

Instagram: Anastasia.ioakeimidou

Facebook: Α.Ιωακειμίδου Κοιν. Λειτουργός MSc