Συμβουλές

Άνθρωποι και ιοί

Άνθρωποι και ιοί

Του ιατρού Δημήτρη Χατζή

Οι ιοί είναι ιδιαίτερα απλοί στην δομή τους και μικροί σε μέγεθος μικροοργανισμοί. Συνήθως αποτελούνται από ένα πρωτεϊνικό περίβλημα, όπου μέσα εμπεριέχεται το γενετικό υλικό τους(DNA ή RNA).Απεικονίζονται μόνο στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σε μεγεθύνσεις πάνω από 40.000 φορές. Δεν θεωρούνται μια αυτόνομη μορφή ζωής γιατί δεν διαθέτουν τα όργανα για να πολλαπλασιαστούν. Πρέπει να εισέλθουν στα ανθρώπινα κύτταρα, να χρησιμοποιήσουν τα όργανα του κυττάρου για να επιτύχουν τον πολλαπλασιασμό τους.

Υπάρχουν παθογόνοι ιοί για τους ανθρώπους, τα ζώα και τα φυτά.

Η σχέση των ιών και των ανθρώπων είναι αρχέγονη. Ιοί ανευρίσκονται σε παλαιοντολογικά ευρήματα τουλάχιστον 400 εκατομμυρίων ετών, δηλαδή πρίν την ύπαρξη του ανθρώπου. Οι γενετιστές λένε ότι μάλλον εξήλθαν από τη θάλασσα μαζί με τα πρώτα έμβια όντα που αποίκησαν τη στεριά.

Στους ανθρώπους μπορούν να προκαλέσουν μία οξεία λοίμωξη όπως λ.χ το κρυολόγημα ή τη γρίπη, μια χρόνια λοίμωξη όπως η ηπατίτιδα ή το HIV-AIDS ή ακόμη και καρκινογένεση. Συνήθως, οι βλάβες που προκαλούν οι ιοί σε ένα ιστό δεν είναι ιδιαίτερα βαριές και εξαρτώνται από τη δυνατότητα αναγέννησης τού εκάστοτε ιστού. Έτσι, ένας ιστός που αναγεννάται γρήγορα όπως του ανώτερου αναπνευστικού ή του γαστρεντερικού, και με τη βοήθεια του ανοσοποιητικού συστήματος, σύντομα θα ιαθεί, ενώ οι βλάβες στο κεντρικό νευρικό σύστημα, του οποίου τα νευρικά κύτταρα δεν αναγεννούνται θα είναι χρόνιες, σχεδόν μη αναστρέψιμες.( π.χ. εγκεφαλίτιδα,πολυομυελίτιδα).

Οι ιοί έχουν δύο κυρίαρχα χαρακτηριστικά:

-Η μετάλλαξη: Δηλαδή δύναται να τροποποιήσουν το γενετικό υλικό τους και να αλλάξουν τα χαρακτηριστικά τους. Κάποιοι εξ αυτών, όπως ο ιός της γρίπης, εμφανίζουν αυτό το χαρακτηριστικό ιδιαίτερα συχνά, και από αυτό κυρίως προκύπτει η ανάγκη συνεχούς επαγρύπνησης, παραγωγής νέων εμβολίων και ετήσιου εμβολιασμού. Ετσι, ένας μεταλλαγμένος ιός της γρίπης των πτηνών το 1918, προκάλεσε την πανδημία της Ισπανικής γρίπης, ίσως την μεγαλύτερη βιολογική καταστροφή, με περίπου εκατό εκατομμύρια νεκρούς, σκότωσε περίπου έναν στους τριάντα ανθρώπους του τότε παγκόσμιου πληθυσμού, κυρίως νέους σε ηλικία.

-Ενσωμάτωση: Το δεύτερο χαρακτηριστικό των ιών είναι η ενσωμάτωση του γονιδιώματός τους, του γενετικού υλικού τους (του DNA ή RNA τους) στο ανθρώπινο γενετικό υλικό. Εάν ένας ιός μολύνει και ενσωματώσει το γονιδίωμα του σε ανθρώπινα γονιδιακά κύτταρα(πρόωρες μορφές του σπερματοζωαρίου ή του ωαρίου) αυτό  μπορεί να κληρονομηθεί στις επόμενες γενιές. Πρόσφατες ανακαλύψεις επιβεβαιώνουν ότι το 5-8% του ανθρώπινου γονιδιώματος προέρχεται από ενσωμάτωση ιικού DNA ή RΝΑ παρελθόντων λοιμώξεων ανά τους αιώνες.

Από την ενσωμάτωση ιικού γονιδιώματος στο ανθρώπινο, προκύπτει και η ογκογόνος δράση-πρόκληση καρκινογένεσης των ιών στα ανθρώπινα κύτταρα. Είναι άμεση η σχέση του καρκίνου του ήπατος με τον ιό της ηπατίτιδας, του ιού των κονδυλωμάτων-HPV με αυτόν του τραχήλου της μήτρας, του πρωκτού, του στοματοφάρυγγα και του λάρυγγα, του ιού HIV-AIDS με σπάνιες μορφές καρκίνου, ερπητοϊών με λευχαιμία, του ιού της λοιμώδης μονοπυρήνωσης με λέμφωμα.

Τον περασμένο Σεπτέμβριο ο Γερμανός καθηγητής ιολογίας Harald Zur Hausen-Βραβείο Nobel 2008,ο οποίος απέδειξε τη σχέση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας με τον ιό HPV,σε συνέδριο στην Ηλίδα Αμαλιάδας ανακοίνωσε πως πιστεύει ότι και ένα μεγάλο μέρος των νεοπλασμάτων του εντέρου οφείλονται σε ιούς των βοοειδών, οι οποίοι τρυπώνουν στα ανθρώπινα κύτταρα από το άψητο κρέας ή τα γαλακτοκομικά.

Οι ιοί πιθανότατα επηρεάζουν και τη διάθεσή μας, τη συμπεριφορά μας, την ψυχολογία μας. Από νέα μελέτη του ΕΚΠΑ σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης προκύπτει ότι ο ρετροιός ΗΚ2 ο οποίος έχει εισβάλει στο γονιδίωμα μας πριν απο τριάντα εκατομμύρια χρόνια -πριν το διαχωρισμό του ανθρώπου από τον πίθηκο- εμπλέκεται στη ρύθμιση της δραστηριότητας της ντοπαμίνης. Εντοπίζεται συχνότατα στο γονιδίωμα των εξαρτημένων από ναρκωτικά ατόμων. Αυτός ο νευροδιαβιβαστής, η ντοπαμίνη, έχει άμεση σχέση με την απόλαυση και τον εθισμό στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά. Διαφαίνεται ότι ο συγκεκριμένος ρετροϊός σχετίζεται και με άλλα νευροεκφυλιστικά νοσήματα. Έχουν ήδη ξεκινήσει πειραματικές αντιρετροϊκές θεραπείες.

Πιστεύω ότι σύντομα θα προκύψουν νέες ανακαλύψεις, νέα εμβόλια και νέες θεραπείες για τον καρκίνο όπως και για άλλα νευρολογικά νοσήματα που οφείλονται σε ιούς.

Ακολουθώ το Μίτο της Αριάδνης που συνδέει τους ιούς και τους ανθρώπους βήμα-βήμα, μεθοδικά, σχεδόν σαράντα χρόνια, όταν ακόμη ήμουν νεαρός δευτεροετής φοιτητής. Σαν ένα διήγημα που περιμένεις να γραφτεί το επόμενο κεφάλαιο. Και το ενδιαφέρον κορυφώνεται.