Συμβουλές

Συμβουλές για το εμβόλιο του πνευμονιόκοκκου από την Δρ. Δέσποινα Καρδαρά

Το φθινόπωρο και τον χειμώνα παρατηρούνται τα περισσότερα κρούσματα ιογενών λοιμώξεων του αναπνευστικού και πνευμονιών.

Καθώς στην ιατρική ισχύει η ρήση του Ιπποκράτη «Κάλλιον του θεραπεύειν το προλαµβάνειν»,  τα τελευταία χρόνια συντελείται μια προσπάθεια ενημέρωσης του κοινού για το ρόλο του εμβολιασμού στην πρόληψη των λοιμώξεων του αναπνευστικού με δύο είδη εμβολίων: το εμβόλιο κατά της γρίππης και το εμβόλιο κατά του πνευμονιοκόκκου. Ρωτήσαμε λοιπόν τη Δρ. Δέσποινα Καρδαρά να μας πει αναλυτικά για το εμβόλιο αλλά και την αντιμετώπιση των λοιμώξεων που προκαλεί ο πνευμονιόκοκκος.

Τι είναι ο πνευμονιόκοκκος;

O στρεπτόκοκκος της πνευμονίας ή πνευμονιόκοκκος (Streptococcus pneumoniae) είναι ένα βακτήριο με περισσότερους από 90 γνωστούς υποτύπους, που αποικίζει το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα και αποτελεί συχνό στοιχείο της φυσιολογικής χλωρίδας του ρινοφάρυγγα των παιδιών (μέχρι 65% σε παιδιά βρεφονηπιακών σταθμών) και σε μικρότερο βαθμό των ενηλίκων (15%).

Αποτελεί μείζον αίτιο νοσηρότητας και θνητότητας σε παιδιά και ενήλικες παγκοσμίως. Προσβάλλονται συχνότερα τα παιδιά κάτω των 5 ετών - κυρίως τα βρέφη και τα νήπια ως 2 ετών και ακολούθως οι ενήλικες άνω των 55-65 ετών.

Η νόσηση από τον πνευμονιόκοκκο προκαλείται είτε κατόπιν μετάδοσης από άτομο σε άτομο κυρίως με τα σταγονίδια του αναπνευστικού (φτέρνισμα, βήχας), είτε από μετατροπή του απλού αποικισμού σε  λοίμωξη σε καταστάσεις μείωσης της άμυνας του οργανισμού λ.χ. λόγω ίωσης, κρυολογήματος, ανοσοκαταστολής, καπνίσματος κλπ.

Τι ασθένειες προκαλεί ο πνευμονιόκοκκος;

Προκαλεί τόσο μη διεισδυτικές λοιμώξεις, όπως η οξεία μέση ωτίτιδα, η πνευμονία και η παραρρινοκολπίτιδα, όσο και σοβαρές διεισδυτικές λοιμώξεις, όπως είναι η σηψαιμία,  η μηνιγγίτιδα και η βαριά πνευμονία με βακτηριαιμία ή/και εμπύημα. Στους ενήλικες πιο συχνή κλινική εκδήλωση πνευμονιοκοκκικής λοίμωξης είναι η πνευμονία, που ευθύνεται για το 36% των περιστατικών πνευμονίας της κοινότητας και το 50% των νοσοκομειακών πνευμονιών.

Πώς αντιμετωπίζονται οι λοιμώξεις από τον πνευμονιόκοκκο;

Το μικρόβιο αντιμετωπίζεται αρκετά αποτελεσματικά με κοινά αντιβιοτικά. Τα τελευταία χρόνια όμως, η κατάχρηση των αντιβιοτικών έχει οδηγήσει στην εμφάνιση στελεχών ανθεκτικών στα αντιβιοτικά, με αποτέλεσμα την πρόκληση σοβαρότερων λοιμώξεων. Το γεγονός αυτό καθιστά την πρόληψη των λοιμώξεων αυτών μέσω εμβολιασμού ακόμα πιο σημαντική.

Πρόληψη πνευμονιοκοκκικής νόσου μέσω εμβολιασμού

Ο εμβολιασμός μειώνει τη συχνότητα, τη βαρύτητα και τις επιπλοκές της πνευμονιοκοκκικής νόσου.  Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) συνιστά τον εμβολιασμό παιδιών και ενηλίκων.  Ο αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός εντάσσεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών και συνιστάται να γίνεται στις παρακάτω ομάδες ατόμων:

  • Νήπια. Λαμβάνουν 4 δόσεις συζευγμένων εμβολίων σε ηλικίες 2, 4, 6 και 12-15 μηνών
  • Άτομα ηλικίας ≥ 65 ετών
  • Άτομα ηλικίας 19-64 ετών που παρουσιάζουν συννοσηρότητες που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο νόσησης από διεισδυτική πνευμονιοκοκκική νόσο, όπως:
  • Χρόνιο αναπνευστικό νόσημα (συμπεριλαμβάνονται το άσθμα και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια)
  • Χρόνιο καρδιολογικό νόσημα
  • Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
  • Χρόνια ηπατική ανεπάρκεια
  • Σακχαρώδη διαβήτη
  • Σπληνεκτομή ή λειτουργική ασπληνία
  • Ανοσοκαταστολή (HIV λοίμωξη, άλλες ανοσοανεπάρκειες, ανοσοκατασταλτική θεραπεία, μεταμόσχευση κ.ά.)
  • Κακοήθεια
  • Αυτοάνοσο νόσημα
  • Κάπνισμα
  • Κατάχρηση αλκοόλ

Ποια αντιπνευμονιοκοκκικά εμβόλια κυκλοφορούν;

Τα αντιπνευμονιοκοκκικά εμβόλια που είναι ενταγμένα στο Εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών παιδιών, εφήβων και ενηλίκων, είναι το συζευγμένο (PCV13) και το πολυσακχαριδικό (PPSV23) εμβόλιο. Με βάση την ηλικία, το ιστορικό εμβολιασμού κάθε ατόμου κατά του πνευμονιοκόκκου -εφόσον υπάρχει- και λαμβάνοντας υπ’όψιν τυχόν συννοσηρότητες, ο θεράπων ιατρός θα συστήσει το ενδεικνυόμενο κατά περίπτωση σχήμα εμβολιασμού με κάποιο από τα κυκλοφορούντα στη χώρα μας εμβόλια κατά του πνευμονιοκόκκου. Τα εμβόλια συνταγογραφούνται και παρέχονται δωρεάν στους ασφαλισμένους που ανήκουν σε μια από τις ομάδες για τις οποίες συστήνεται ο εμβολιασμός κατά του πνευμονιοκόκκου. Tα εμβόλια κατά του πνευμονιοκόκκου μπορούν να χορηγηθούν ταυτόχρονα με το αντιγριππικό εμβόλιο, σε διαφορετική όμως θέση. Ο διπλός αυτός εμβολιασμός δεν αυξάνει τις παρενέργειες, ενώ αντιθέτως τα δύο εμβόλια δρουν συνεργατικά στην προστασία έναντι των λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος στα ευπαθή άτομα.

Ποιες είναι οι παρενέργειες του εμβολίου;

Τα εμβόλια κατά του νευμονιοκόκκου είναι καλώς ανεκτά και έχουν αποδεκτό προφίλ ασφαλείας. Οι παρενέργειες συνίστανται σε τοπικές, οι οποίες είναι και οι πιό συχνές, όπως ερύθημα, οίδημα, σκλήρυνση και ευαισθησία στο σημείο της ένεσης και συστηματικές, οι οποίες είναι σπανιότερες όπως λ.χ. μείωση της όρεξης, αίσθημα κόπωσης, μυαλγίες, αρθραλγίες, διάρροια, έμετος, πυρετός, κεφαλαλγία. Αναφυλακτική αντίδραση σε οποιοδήποτε συστατικό του εμβολίου μπορεί σπανιότατα να εμφανιστεί.

Ποιες είναι οι αντενδείξεις του αντιπνευμονιοκοκκικού εμβολιασμού;

Τα αντιπνευμονιοκοκκικά εμβόλια δεν πρέπει να χορηγούνται στις ακόλουθες περιπτώσεις:

  • Υπερευαισθησία σε κάποιο από τα συστατικά των εμβολίων. Γνωστή υπερευαισθησία στη διφθεριτική τοξίνη.
  • Έντονη τοπική ή γενικευμένη αντίδραση σε προηγούμενη δόση του εμβολίου
  • Κατά τη διάρκεια εμπύρετων νοσημάτων (η παρουσία μίας ήπιας λοίμωξης, όπως ένα κρυολόγημα, δε χρειάζεται να οδηγήσει σε αναβολή του εμβολιασμού)
  • Το PPSV23 δεν ενδείκνυται κατά την διάρκεια του πρώτου τριμήνου της κύησης, αλλά μπορεί να χορηγηθεί κατά την διάρκεια της γαλουχίας.
  • Το PCV13 αντενδείκνυται και στην κύηση και στη γαλουχία.

 

Η Δρ. Δέσποινα Γ. Καρδαρά είναι απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η άσκησή της στην ειδικότητα της Παθολογίας  έγινε στο Γενικό Νοσοκομείο Δυτικής Αττικής  «Αγία Βαρβάρα» και στο Γενικό Νοσοκομείο Νικαίας «Άγιος Παντελεήμων». Διατηρεί ιδιωτικό ιατρείο στον ‘Αλιμο, επί της Λεωφόρου Ιωνίας 196. Είναι επιστημονική συνεργάτιδα του Ερρίκος ΝτυνάνHospital Center, του Ιατρικού Π.Φαλήρου και του Ιατρικού Περιστερίου.