Αναμνήσεις

Η γιορτή των Θεσμοφορίων που γινόταν στον Άλιμο και κατά την οποία απαγορευόταν αυστηρά η παρουσία ανδρών

Η γιορτή των Θεσμοφορίων που γινόταν στον Άλιμο και κατά την οποία απαγορευόταν αυστηρά η παρουσία ανδρών

Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν, ότι το Θεσμοφόριο του Αλιμούντος βρισκόταν στην κορυφή του λόφου της Αγίας Άννας ή στην εγγύτερη περιοχή της.

Σε εκείνο το σημείο λοιπόν, κατέβαιναν περί τα τέλη Οκτωβρίου οι Αθηναίες για να τιμήσουν τη θεά Δήμητρα Θεσμοφόρο, ως προστάτιδα της γεωργίας και του γάμου.  Για τρεις έως πέντε συνεχόμενες ημέρες συμμετείχαν στα Θεσμοφόρια, μια γιορτή κατεξοχήν γεωργική, κατά τη διάρκεια της οποίας επιζητούσαν με ιδιαίτερες τελετές την προστασία της γεωργίας από τη Θεά και την Κόρη.  Ανέσυραν μέσα από τα χάσματα του βράχου μικρά χοίρων – ίσως και άλλων ζώων – τα οποία είχαν τοποθετήσει εκεί άλλη χρονική στιγμή και τα οποία είχαν αποσυντεθεί, τα ανακάτευαν με δημητριακά και άλλους καρπούς και τα σκορπούσαν στους αγρούς για να είναι γόνιμη η χρονιά.  Κάτι ανάλογο, με καρπούς όμως μόνο, εξακολουθεί να γίνεται έως τις μέρες μας μετά του Σταυρού και πριν από τη σπορά, σε πολλά μέρη της ηπειρωτικής και νησιωτικής μας υπαίθρου.

Η γιορτή των Θεσμοφορίων, κατά την οποία απαγορευόταν αυστηρά η παρουσία ανδρών, ενέπνευσε τον κωμικό ποιητή Αριστοφάνη στη δημιουργία του έργου του Θεσμοφοριάζουσαι.  Από τον Αριστοφάνη και από άλλους συγγραφείς, αντλούμε πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο τελούσαν οι γυναίκες τα Θεσμοφόρια, μια γιορτή με εξαιρετική σημασία αφού, εκτός των άλλων, κατά τη διάρκεια της λαμβάνονται αποφάσεις που αναγνωρίζονταν από την πολιτεία. Τα Θεσμοφόρια ήταν η σπουδαιότερη μαζί με τα Ελευσίνια γιορτή, προς τιμήν της Δήμητρας και της Περσεφόνης.

Από τη μελέτη, τόσο των ευρημάτων όσο και των αρχαιολογικών θέσεων του αρχαίου Αλιμούντος που έχουν έως τώρα αποκαλυφθεί, οι αρχαιολόγοι ισχυρίζονται ότι ο λόφος της Αγίας Άννας ήταν κέντρο δημόσιας και θρησκευτικής δραστηριότητας των Αλιμουσίων, αλλά συγχρόνως και χώρος κατοίκησης.

Ανασκαφική έρευνα στον λόφο έγινε για πρώτη φορά το 1929.  Τότε αποκαλύφθηκε το φημισμένο Θεσμοφόριο του Αλιμούντος και η ομώνυμη βασιλική, τα ερείπια των οποίων δυστυχώς εξαφανίστηκαν μία δεκαετία περίπου μετά, στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι Γερμανοί κατακτητές καταπάτησαν τον χώρο, κατέσκαψαν τον λόφο και χρησιμοποίησαν το αρχαίο οικοδομικό υλικό για να κτίσουν εκεί τα δικά τους οχυρωματικά έργα.

Από αρχαιολογικά περιοδικά του 1929 και του 1930, πληροφορούμαστε ότι αποκαλύφθηκαν εκεί τα ερείπια της παλαιοχριστιανικής βασιλικής του Αλιμούντος, η οποία είχε κτιστεί πάνω στα ερείπια ενός αρχαίου ιερού.  Το ιερό αναγνωρίστηκε ως το Θεσμοφόριο από έναν βωμό στον βράχο και πολυάριθμα αρχαϊκά ειδώλια, καθώς και από θραύσματα αναγλύφων και επιγραφών του 4ου αι. π.Χ., από τα οποία επιβεβαιωνόταν η λατρεία της Δήμητρας.  Για όλα αυτά δυστυχώς δεν υπάρχουν επιπλέον στοιχεία, ούτε σχέδια και φωτογραφίες.  Μετά την ανασκαφή ακολούθησε ο πόλεμος και σήμερα αγνοούμε ακόμα και την τύχη των ευρημάτων.

Στον λόφο, και συγκεκριμένα στην κορυφή του που διατηρείται αδόμητη, το μόνο που μπορεί πλέον να δει κανείς είναι τα κατοχικά οχυρωματικά έργα και κάποια βαθιά «χάσματα» του βράχου.  Τα χάσματα αυτά δεν αποκλείεται να είχαν χρησιμοποιηθεί κατά την αρχαιότητα για τις ανάγκες των ειδικών τελετουργιών της γιορτής των Θεσμοφορίων και τα ίδια, ύστερα από σχετική διαμόρφωση, να επαναχρησιμοποιήθηκαν από τους Γερμανούς για τις οχυρωματικές τους εγκαταστάσεις.

 

Ελισάβετ Μιτσού

Με πληροφορίες από: «Άλιμος: ‘Οψεις της Ιστορίας της Πόλης και του Δήμου».