Αναμνήσεις

Ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου Τραχώνων πριν και μετά την αναστήλωσή του

Ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου Τραχώνων πριν και μετά την αναστήλωσή του

Με αφορμή την αυριανή παρουσίαση των εργασιών αναστήλωσης του μικρού ναού των Εισοδίων της Θεοτόκου Τραχώνων και των σωστικών επεμβάσεων στερέωσης των αγιογραφιών του,  ας δούμε δύο φωτογραφίες του ναού, τραβηγμένες πριν και μετά την αναστήλωσή του.

Ο ιστορικός ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου Τραχώνων είναι το μοναδικό ακέραια σωζόμενο βυζαντινό μνημείο στα νότια προάστια της Αθήνας. Χρονολογείται πιθανώς στο 13ο αι. μ.Χ. Είναι βέβαιο ότι ο σημερινός ναός των Εισοδίων κτίστηκε στα θεμέλια προγενέστερου κτιρίου, προφανώς παλαιοχριστιανικής σταυρόσχημης εκκλησίας. Απόδειξη για αυτό είναι το μαρμάρινο υπέρθυρο στην είσοδο του ναού, που χρονολογείται γύρω στον 6ο αι.μ.Χ. και βρίσκεται σε δεύτερη χρήση, δηλαδή ξαναχρησιμοποιήθηκε.

Ο ναός διακρίνεται σε τρεις οικοδομικές φάσεις. Στην αρχική του μορφή είχε σχήμα ελεύθερου σταυρού με κυλινδρικό τρούλο και κωνική στέγη, αετωματικές στέγες στις κεραίες του σταυρού που σχηματίζουν αμβλεία γωνία και ημικυκλική αψίδα ιερού, χωρίς νάρθηκα, με αποτέλεσμα να έχει πολύ μικρή χωρητικότητα. Αυτό το στοιχείο σε συνδυασμό με το ότι βρέθηκαν οστά στο κατώφλι της αρχικής εισόδου φανερώνουν ότι ο ναός πρέπει να κτίστηκε από κάποιο γαιοκτήμονα της εποχής ως (ταφικό κυρίως) παρεκκλήσιο της οικογένειάς του.
Εξωτερικά ο ναός είναι κτισμένος με επιμελημένη αργολιθοδομή και σειρές πλίνθων και το γενικότερο αρχιτεκτονικό πλάσιμο χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη κομψότητα, ενώ και οι αναλογίες του ναού είναι απόλυτα συμμετρικές. Τόσο στον τρούλο όσο και στην αψίδα του ιερού υπάρχουν στενά μονόλοβα παράθυρα που περιβάλλονται από πλίνθινο τόξο και οδοντωτή ταινία. Στην τοιχοποιία διακρίνονται και αρκετά λίθινα μέρη σε δεύτερη χρήση, προφανώς από αρχαία ή παλαιοχριστιανικά κτίρια που υπήρχαν στην ίδια θέση, που όπως γνωρίζουμε ήταν το κέντρο του αρχαίου Δήμου Ευωνύμου.

Αργότερα, κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, προστέθηκαν δύο μικρά γωνιακά διαμερίσματα εκατέρωθεν της δυτικής κεραίας του σταυρού και προστέθηκε επιμήκης νάρθηκας για να αυξηθεί περισσότερο η χωρητικότητά του. Αυτό το στοιχείο φανερώνει ότι πλέον ο ναός φιλοξενούσε περισσότερους χριστιανούς και προφανώς λειτουργούσε σαν ενορία στην αγροτική περιοχή των Τραχώνων, που όπως και στην αρχαιότητα ήταν αραιοκατοικημένη και εκτός του κέντρου της πόλης της Αθήνας.

Οι τοιχογραφίες που σώζονται μέχρι σήμερα χρονολογούνται στον 18ο αιώνα. Μιμούνται παλαιότερη τεχνοτροπία (συντηρητικές και αυστηρά μετωπικές μορφές). Σώζεται επίσης  και μία φορητή εικόνα των Εισοδίων και ένας Εσταυρωμένος δυτικής τεχνοτροπίας αλλά υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου, που χρονικά ανήκουν στα τέλη του 18ου αιώνα. αποδεικνύουν ότι για αιώνες ο ναός ήταν σε λειτουργία από τους χριστιανούς της περιοχής.

Το 1948 ο αγιογράφος Αγήνωρ Αστεριάδης αγιογράφησε το εσωτερικό του ναού. Το 1918 ο Μαρίνος Γερουλάνος αγόρασε με πλειστηριασμό την έκταση γύρω από την εκκλησία, η οποία έκτοτε για αρκετά χρόνια ονομαζόταν κτήμα Γερουλάνου. Το 1967 ιδρύθηκε η ενορία της Ζωοδόχου Πηγής Τραχώνων, στην οποία υπάγεται γεωγραφικά το κτήμα και ο ναός των Εισοδίων. Το 1992 το κτήμα Γερουλάνου πωλήθηκε στη γερμανική εταιρεία ΜΑΚΡΟ.

Από το 2006 είχε συνταχθεί μελέτη αναστύλωσης του ναού, εγκεκριμένη από το Υπουργείο Πολιτισμού, το 2010 συντάχθηκε έκθεση της Πολεοδομίας Αργυρούπολης για την επικινδυνότητα του ναού, αλλά τα χρήματα για την εκτέλεσή της δόθηκαν το 2012 από τη ΜΑΚΡΟ.

Το κτήμα Γερουλάνου ονομάζεται σήμερα κτήμα Τραχώνων και ανήκει στην εταιρεία «Σκλαβενίτης».



Επιμέλεια: Ελισάβετ Μιτσού
Πηγή: isodiatrachones.blogspot.gr